Każdy producent, który wprowadza wyrób budowlany do obrotu z oznakowaniem CE, musi prowadzić zakładową kontrolę produkcji (ZKP). To nie zalecenie ani dobra praktyka — to obowiązek wynikający wprost z systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych. Brak ZKP oznacza, że deklaracja właściwości użytkowych nie ma podstawy, a wyrób został wprowadzony do obrotu niezgodnie z prawem. Ten artykuł wyjaśnia, czym jest ZKP, jak jej zakres zależy od systemu oceny, co w tym obszarze zmienia rozporządzenie CPR 2024/3110 oraz jak wdrożyć system krok po kroku.
Czym jest ZKP i skąd wynika obowiązek
Zakładowa kontrola produkcji to stały, udokumentowany nadzór nad produkcją prowadzony przez samego producenta. Jej celem jest zapewnienie, że wyrób budowlany w sposób trwały odpowiada zadeklarowanym właściwościom użytkowym — od kontroli surowców, przez parametry procesu, po badania wyrobu gotowego.
Obowiązek prowadzenia ZKP nie jest nowy i nie wynika z jednego konkretnego przepisu wprowadzonego w 2026 roku. Towarzyszy on znakowaniu CE wyrobów budowlanych od czasu obowiązywania rozporządzenia CPR 305/2011 i jest kontynuowany pod nowym rozporządzeniem CPR (UE) 2024/3110. Producent, który deklaruje właściwości użytkowe wyrobu, musi wykazać, że dysponuje systemem zapewniającym ich stałość — a tym systemem jest właśnie ZKP.
W terminologii europejskiej ZKP odpowiada pojęciu zakładowej kontroli produkcji (FPC, factory production control). Obowiązek dotyczy producenta niezależnie od wielkości zakładu — liczy się fakt wprowadzania wyrobu do obrotu, nie skala produkcji.
Jak system oceny wyznacza zakres ZKP
Zakres ZKP oraz udział jednostki notyfikowanej zależą od systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych przypisanego danej rodzinie wyrobów. Systemy oznacza się symbolami 1+, 1, 2+, 3 i 4. Im wyższe wymaganie bezpieczeństwa wyrobu, tym większy nadzór zewnętrzny.
| System oceny | Kto prowadzi ZKP | Udział jednostki notyfikowanej |
|---|---|---|
| 1+ | Producent | Certyfikacja wyrobu + audyt ZKP + badania kontrolne próbek |
| 1 | Producent | Certyfikacja wyrobu + audyt ZKP |
| 2+ | Producent | Certyfikacja samej ZKP + audyty nadzoru |
| 3 | Producent | Badania typu wyrobu (laboratorium notyfikowane) |
| 4 | Producent | Brak — pełna odpowiedzialność producenta |
Wniosek praktyczny jest jeden: ZKP prowadzi producent w każdym systemie, łącznie z systemem 4, gdzie robi to całkowicie samodzielnie. Różni się jedynie to, czy i w jakim zakresie nadzoruje ją jednostka notyfikowana. W systemach 2+, 1 i 1+ to jednostka notyfikowana certyfikuje system ZKP lub wyrób i prowadzi audyty nadzoru.
W systemie 2+, najczęstszym dla wyrobów takich jak prefabrykaty betonowe czy kruszywa, jednostka notyfikowana certyfikuje samą ZKP, a producent wykonuje wstępne badania typu wyrobu. Podczas audytów nadzoru audytorzy szczególną uwagę poświęcają identyfikowalności partii produkcyjnej — to obszar, w którym producenci prowadzący dokumentację „na karteczkach” najczęściej otrzymują niezgodności.
Co zmienia CPR 2024/3110 — i czego nie zmienia
Rozporządzenie CPR (UE) 2024/3110 zastępuje dotychczasowe rozporządzenie 305/2011, ale robi to etapami. Weszło w życie 7 stycznia 2025 roku (dwadzieścia dni po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE 18 grudnia 2024 roku). Od 8 stycznia 2026 roku stosuje się przepisy ramowe — definicje, ramy instytucjonalne oraz zasady nadzoru rynku. Konkretne obowiązki produktowe, czyli nowe deklaracje właściwości użytkowych i zgodności (DoP&C), system AVS i zmienione oznakowanie CE, wchodzą w życie dopiero po opublikowaniu nowych zharmonizowanych specyfikacji technicznych (hTS) dla danej rodziny wyrobów.
Najważniejsza informacja dla producenta brzmi: obowiązek ZKP pozostaje bez zmian. Zmienia się terminologia i format dokumentów, nie sam wymóg prowadzenia kontroli produkcji.
| Obszar | Stan obecny (CPR 305/2011) | Po przejściu na CPR 2024/3110 |
|---|---|---|
| Obowiązek ZKP | Wymagany | Wymagany (bez zmian) |
| Deklaracja | DoP (właściwości użytkowych) | DoP&C (właściwości i zgodności) |
| System oceny | AVCP (1+, 1, 2+, 3, 4) | AVS (te same poziomy) |
| Norma odniesienia | Norma zharmonizowana (hEN) | Specyfikacja techniczna (hTS) |
Przepisy przejściowe są korzystne dla producentów z istniejącą dokumentacją. Na mocy artykułu 93 rozporządzenia CPR 2024/3110 artykuły 4–9 starego rozporządzenia 305/2011 pozostają stosowane do 8 stycznia 2040 roku. Oznacza to, że istniejące deklaracje właściwości użytkowych i certyfikaty zachowują ważność i nie muszą być natychmiast zastępowane. Praktycznym momentem przejścia na nowy format jest aktualizacja normy wyrobu (hEN na hTS) lub odnowienie certyfikatu jednostki notyfikowanej. Sankcje za naruszenia nowych przepisów obowiązują od 8 stycznia 2027 roku.
Producent nie powinien jednak mylić odroczenia nowego formatu z brakiem obowiązku ZKP. System zakładowej kontroli produkcji musi działać już teraz, niezależnie od tego, kiedy dla jego wyrobu pojawi się nowa specyfikacja techniczna.
Kary za brak ZKP
W Polsce nadzór nad wyrobami budowlanymi wprowadzonymi do obrotu sprawują organy nadzoru budowlanego, z Głównym Urzędem Nadzoru Budowlanego na czele. Podstawą sankcji jest ustawa o wyrobach budowlanych, która przewiduje administracyjne kary pieniężne sięgające 100 000 złotych za wprowadzenie wyrobu do obrotu z naruszeniem obowiązków — w tym bez wymaganej dokumentacji potwierdzającej stałość właściwości użytkowych.
Konsekwencje nie ograniczają się do kary finansowej. Producent bez działającej ZKP ryzykuje:
- nakaz wycofania wyrobu z obrotu na własny koszt,
- zakaz dalszego wprowadzania wyrobu do czasu usunięcia nieprawidłowości,
- utratę kontraktów — generalni wykonawcy wymagają ważnej deklaracji właściwości użytkowych, której nie da się rzetelnie wystawić bez ZKP.
Warto pamiętać, że obok europejskiego systemu oznakowania CE w Polsce funkcjonuje krajowy system oznakowania znakiem budowlanym B, oparty na krajowych ocenach technicznych. Obowiązek prowadzenia zakładowej kontroli produkcji dotyczy producenta także w tym systemie.
Jak wdrożyć ZKP krok po kroku
Wdrożenie ZKP w typowym zakładzie produkcyjnym przebiega w pięciu etapach. Czas zależy od złożoności procesu i liczby wyrobów.
| Etap | Działanie | Orientacyjny czas |
|---|---|---|
| 1 | Identyfikacja wyrobów i przypisanych systemów oceny | 1–2 tygodnie |
| 2 | Opracowanie dokumentacji ZKP i procedur kontroli | 3–4 tygodnie |
| 3 | Wdrożenie procedur i szkolenie personelu | 2–3 tygodnie |
| 4 | Audyt wewnętrzny i działania korygujące | 1–2 tygodnie |
| 5 | Audyt certyfikujący jednostki notyfikowanej (systemy 1+, 1, 2+) | 1–2 tygodnie |
Dokumentacja ZKP powinna obejmować co najmniej: procedury kontroli surowców, parametry i nadzór procesów produkcyjnych, plan badań wyrobu gotowego, zasady znakowania i pakowania, identyfikowalność partii oraz postępowanie z wyrobem niezgodnym.
Wdrożenie ZKP warto połączyć z przygotowaniem do oznakowania CE, ponieważ deklaracja właściwości użytkowych wymaga działającego systemu ZKP. TQM Consulting wdraża systemy ZKP w zakładach produkcyjnych w całej Polsce — od prefabrykatów betonowych po stolarkę aluminiową — oraz wspiera producentów sektora budowlanego w całym procesie oceny zgodności.
Najczęstsze pytania
Czy ZKP dotyczy też importerów wyrobów budowlanych?
Importer nie prowadzi ZKP, ponieważ nie jest producentem. Musi jednak zweryfikować, że producent posiada działający system ZKP oraz aktualną deklarację właściwości użytkowych, i odpowiada za prawidłowość dokumentacji wyrobu wprowadzonego na rynek.
Czy obowiązek ZKP zmienił się wraz z CPR 2024/3110?
Nie. Nowe rozporządzenie zmienia terminologię i format dokumentów, ale obowiązek prowadzenia zakładowej kontroli produkcji pozostaje. System ZKP musi działać niezależnie od tego, kiedy dla danego wyrobu pojawi się nowa specyfikacja techniczna (hTS).
Jak często aktualizuje się dokumentację ZKP?
Przy każdej zmianie surowców, technologii produkcji lub wymagań normy odniesienia. Przegląd systemu powinien odbywać się co najmniej raz w roku, a jednostka notyfikowana weryfikuje aktualność dokumentacji podczas audytów nadzoru.
Co audytor sprawdza najczęściej podczas audytu ZKP?
W systemie 2+ szczególną uwagę zwraca identyfikowalność partii produkcyjnej, zgodność rzeczywistych parametrów procesu z procedurami oraz kompletność badań wyrobu gotowego. Braki w identyfikowalności partii należą do najczęstszych przyczyn niezgodności.
Literatura normatywna:
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych
- Rozporządzenie (UE) 305/2011 (CPR) — przepisy stosowane przejściowo do 8 stycznia 2040 r. (art. 93 CPR 2024/3110)
- Ustawa o wyrobach budowlanych (Dz.U. 2004 nr 92 poz. 881 ze zm.)
Ostatnia aktualizacja: maj 2026.
Potrzebujesz wdrożenia ZKP? Zadzwoń 508 354 590 — bezpłatna wycena w 24 godziny.